Vështrim nga Bruna Gosa

Jetesa në “Fast Forward”
Si po na tjetërson nxitimi i kohës moderne

Jetojmë në një kohë që nuk ecën më, por vrapon. Dhe ne, pothuajse pa e kuptuar, kemi filluar të vrapojmë pas saj.

Nëse do t’i kërkonim njeriut të sotëm ta përkufizonte jetën me një fjalë, ndoshta përgjigjja më e sinqertë do të ishte nxitim.

Nxitim për të mbërritur, për të fituar, për të prodhuar, për t’u përgjigjur, për të qenë gjithmonë “online”, për të mos humbur asgjë. Një garë e heshtur, ku askush nuk e di saktësisht se kush e dha sinjalin e nisjes, por të gjithë nuk duan të ndalen.

Dikur, ndryshimet shoqërore kërkonin vite e breza për t’u rrënjosur. Sot, një aplikacion i ri, një teknologji, një krizë apo një trend i shpërndarë brenda pak orësh mund të ndryshojë mënyrën se si mendojmë, punojmë, komunikojmë dhe madje edhe mënyrën se si i rrisim fëmijët tanë.

Jemi futur në një epokë ku shpejtësia është kthyer në vlerë, ndërsa ngadalësia shpesh konsiderohet dobësi.
Por a është gjithçka që bëhet shpejt edhe më mirë?
Këtu qëndron paradoksi i madh i kohës sonë.
Të lidhur me të gjithë, të afërt me askënd.
Ndoshta askund tjetër ndryshimi nuk duket më qartë sesa në marrëdhëniet njerëzore.

Kurrë nuk kemi pasur kaq shumë mjete për të komunikuar. Mund t’i dërgojmë dikujt një mesazh në anën tjetër të botës brenda sekondash. Mund të shohim fytyrën e një njeriu që ndodhet mijëra kilometra larg. Mund të jemi “miq” me qindra apo mijëra njerëz.

Por, çuditërisht, kjo epokë po prodhon edhe një tjetër realitet, distancën emocionale.

Bisedat e gjata janë zvogëluar në fjali të shkurtra. Vështrimi është zëvendësuar nga ekrani. Heshtja mes dy njerëzve nuk është më gjithmonë qetësi; shpesh është koha që secili kalon duke parë telefonin.

Edhe tryeza familjare, dikur vendi ku dita rrëfehej dhe familja mblidhej, rrezikon të kthehet në një hapësirë ku secili është fizikisht i pranishëm, por mendërisht diku tjetër.

Jemi afër në hapësirë, por larg në vëmendje.
Dhe ndoshta ky është një nga paradokset më të dhimbshme të modernitetit.
Kur puna nuk mbaron më, se edhe puna ka ndryshuar.

Modeli i vjetër i jetës, një orar i përcaktuar, një vend pune dhe një ndarje relativisht e qartë mes profesionit dhe jetës private, po zëvendësohet nga fleksibiliteti, puna në distancë dhe komunikimi i pandërprerë.

Në pamje të parë, kjo duket si liri.
Por liria pa kufij mund të shndërrohet në një tjetër formë robërie.
Laptopi hyn në shtëpi. Email-i vjen pas orarit. Telefoni i punës qëndron pranë shtratit. “Vetëm edhe një gjë” bëhet fjalia që e shtyn pushimin për më vonë.
Dhe kështu shtëpia, e cila dikur ishte vendi ku njeriu kthehej për të pushuar nga bota, po shndërrohet gjithnjë e më shumë në një zyrë që nuk mbyllet.

Njeriu modern nuk është domosdoshmërisht i lodhur vetëm nga puna. Ai është i lodhur nga pamundësia për t’u shkëputur prej saj.

Fëmijët në një botë që nuk pret.
Ndryshimi nuk ndalet te të rriturit. Ai po prek edhe fëmijërinë.
Fëmijët po rriten në një realitet ku informacioni është i pafund, por vëmendja është gjithnjë e më e shkurtër. Ata kanë qasje në një botë të tërë përmes një ekrani, por kjo nuk do të thotë se po mësojnë gjithmonë të jetojnë më mirë në botën reale.

Prindi, mësuesi dhe shkolla përballen me një sfidë të re, si t’i mësojmë fëmijët të jetojnë në një botë që u kërkon të jenë gjithmonë të shpejtë, pa harruar t’u mësojmë edhe artin e të ndalurit?

Sepse një fëmijë nuk ka nevojë vetëm për informacion. Ka nevojë për bisedë. Për dëgjim. Për shembull. Për kohë. Për praninë e vërtetë të të rriturve, për empati.

Ndoshta një nga detyrat më të rëndësishme të edukimit sot nuk është vetëm t’i përgatisim fëmijët për të ardhmen, por t’i mbrojmë ata nga një e ardhme që mund t’ua marrë fëmijërinë.

A po e drejtojmë ne ndryshimin?
Ndryshimi është i pashmangshëm. Teknologjia nuk do të kthehet pas. Shoqëria nuk do të rikthehet në ritmin e dikurshëm. Dhe as nuk duhet.
Problemi nuk është progresi.
Problemi lind kur progresi fillon të na diktojë mënyrën se si duhet të jetojmë.

Pyetja e vërtetë nuk është: – “A mund ta ndalim ndryshimin?”
Nuk mundemi.
Pyetja është: – “A kemi ende ne fuqinë ta drejtojmë atë?”
Sepse një shoqëri që ka gjithçka më shpejt, por ka gjithnjë e më pak kohë për të menduar, nuk është domosdoshmërisht më e përparuar.
Një shoqëri që komunikon në sekonda, por nuk di të dëgjojë, ka një problem më të thellë se teknologjik.

Dhe një familje që jeton nën të njëjtën çati, por secili në ekranin e vet, nuk është domosdoshmërisht më e lidhur.

Ndoshta duhet të mësojmë përsëri të ngadalësojmë.
Ndoshta revolucioni më i madh i kohës sonë nuk është të shpikim një teknologji tjetër.
Ndoshta është të rikthejmë kohën njerëzore.
Të ulemi në një tryezë pa telefon. Të dëgjojmë dikë pa kontrolluar ekranin. Të ecim pa pasur nevojë ta fotografojmë çdo hap. Të lexojmë pa u nxituar. Të bisedojmë pa parë orën.

Të jemi aty ku jemi.
Sepse jeta nuk është një video që mund ta shikojmë në “fast forward”. Ajo ka nevojë për ritmin e vet, për pritjen, për heshtjen, për gabimin,